Stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych. Samo określa swoje cele, programy działania i strukturę oraz uchwala własne akty wewnętrzne. Działa na pracy społecznej członków, ale może zatrudniać pracowników, także swoich członków.

Kto może założyć stowarzyszenie

Prawo tworzenia stowarzyszeń mają obywatele polscy z pełną zdolnością do czynności prawnych, którzy nie są pozbawieni praw publicznych. Do stowarzyszenia mogą należeć także młodsze osoby. Małoletni w wieku 16-18 lat mogą należeć do stowarzyszeń oraz wybierać i być wybierani, ale w zarządzie większość muszą stanowić osoby o pełnej zdolności do czynności prawnych. Małoletni poniżej 16 lat mogą należeć za zgodą przedstawicieli ustawowych, bez prawa głosu na walnych zebraniach i bez prawa wyborczego do władz.

Osoba prawna może być tylko wspierającym członkiem stowarzyszenia. Nikogo nie wolno zmuszać do udziału w stowarzyszeniu ani ograniczać jego prawa do wystąpienia.

Dwa rodzaje: rejestrowe i zwykłe

Ustawa opisuje stowarzyszenie wpisane do KRS (Krajowego Rejestru Sądowego) oraz jego uproszczoną formę, czyli stowarzyszenie zwykłe.

Stowarzyszenie rejestrowe

Zakłada je co najmniej siedem osób, które uchwalają statut i wybierają komitet założycielski albo władze. Stowarzyszenie podlega wpisowi do KRS, o ile przepis ustawy nie stanowi inaczej. Osobowość prawną uzyskuje i może rozpocząć działalność po wpisie do KRS. Musi mieć zarząd i organ kontroli wewnętrznej, a najwyższą władzą jest walne zebranie członków.

Statut określa m.in. nazwę, teren działania i siedzibę, cele, zasady członkostwa, władze, sposób reprezentacji, źródła finansowania i składki oraz sposób rozwiązania stowarzyszenia. Może też przewidywać możliwość wynagrodzenia dla członków zarządu.

Stowarzyszenie zwykłe

To uproszczona forma bez osobowości prawnej. Zakłada je co najmniej trzy osoby, które uchwalają regulamin działalności. Wniosek o wpis do ewidencji stowarzyszeń zwykłych składa się na piśmie do organu nadzorującego, czyli starosty właściwego ze względu na siedzibę.

Stowarzyszenie zwykłe może we własnym imieniu nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane. Uwaga na odpowiedzialność: każdy członek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi i ze stowarzyszeniem, gdy egzekucja z majątku stowarzyszenia okaże się bezskuteczna.

Stowarzyszenie zwykłe nie może powoływać terenowych jednostek, zrzeszać osób prawnych, prowadzić działalności gospodarczej ani odpłatnej działalności pożytku publicznego. Może przekształcić się w stowarzyszenie rejestrowe, jeśli liczy co najmniej siedmiu członków.

Czy stowarzyszenie może zarabiać

Cele stowarzyszenia mają być niezarobkowe. Majątek powstaje ze składek, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie zwykłe nie prowadzi działalności gospodarczej i czerpie środki ze składek, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku i ofiarności publicznej, a dotacje może dostawać na zasadach z odrębnych przepisów.

Nadzór

Nadzór nad większością stowarzyszeń sprawuje starosta właściwy ze względu na siedzibę. W przypadku stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego robi to wojewoda.

Stowarzyszenie a fundacja

Przekazane źródła nie zawierają przepisów o fundacjach, więc nie porównujemy tu obu form.